który, która, które

Kłopoty z zaimkiem: który

Który, która, które – kłopotliwy zaimek

Zaimek „który”  używany w zdaniach podrzędnych znajduje się najczęściej zaraz po przecinku (na pierwszym miejscu w zdaniu podrzędnym):

Jadę do sklepu, w którym lubię robić zakupy.

Pomogę mamie, która gotuje obiad.

Tak samo będzie w przypadku wyrażeń:
  • w którego zakres
  • w którego trakcie
  • pod którego wpływem
  • w którego skład
  • w którego ramach itd.

Wydaj się proste, więc gdzie haczyk? Otóż w Słowniku poprawnej polszczyzny znajdziemy informację, że zaimek który może być poprzedzony tylko (!) przyimkiem bądź wyrażeniem przyimkowym:

  • za pomocą (którego)
  • na podstawie (którego)
  • na mocy (którego)
  • w braku (którego)
  • w razie (którego)

Jest to lista zamknięta, co oznacza, że w pozostałych przypadkach odwrotny szyk jest błędny! Ale czy słusznie? Zasada ta jest często i w dodatku celowo łamana, ponieważ wiele wyrażeń przyimkowych wymaga innego (czyli według słownika błędnego) szyku. Przykładowo: jeśli zamienimy wyrażenie za pomocą którego na przy pomocy którego, to zgodnie z zasadą drugie wyrażenie będzie błędne. Z kolei wyrażenia: w stosunku do któregozgodnie z którym albo w porównaniu do którego – jeśli zastosujemy prawidłowy (zgodny z zasadą) szyk – będą brzmiały co najmniej dziwnie, przykładowo: z którym zgodnie. Właśnie dlatego reguła podawana przez słownik jest często słusznie łamana, również przez korektorów, w końcu tekst ma być przede wszystkim zrozumiały.

Kiedy zaimek „który” można zamienić na „jaki”?

W słowniku znajdziemy następującą zasadę: jeśli w poprzedzającym kontekście można użyć zaimka ten, następuje po nim zaimek który.

Przykłady:

Wybraliśmy (tego) kandydata, który znał więcej języków.

Chciałbyś (ten) model drukarki, który widziałeś na targach.

Jeżeli w zdaniu nadrzędnym może wystąpić zaimek taki – następuje po nim zaimek jaki.

Przykład:

Wybrała (taką) melodię, jaką matka bardzo lubiła.

Doszły do mnie (takie) pochwały, o jakich nawet nie marzyłam.

Najlepiej zapamiętać te słowa w parach: ten – który, taki – jaki.

Dodatkowo warto pamiętać, że zaimek jaki – odnosi się do typów zjawisk, rzeczy, osób, a zaimek który – wskazuje na konkretne elementy (zjawiska, rzeczy, osoby).

Tekst powstał na podstawie Słownika poprawnej polszczyzny PWN, stamtąd również pochodzi część przykładów.

Dodaj komentarz